SYMPHYTUM OFFICINALE L.
Smeerwortel is een plant die de voorkeur geeft aan vochtige, schaduwrijke plekken zoals in graslanden, op de hellingen van dijken en bij slootranden met alle een mineraalrijke bodem. De plant kan zich snel verspreiden.
De gewone smeerwortel valt op door de ruwharige stengels en bladeren en door de bloeiwijze met daarin de hangende witte tot roodpaars kleurende bloemen, die klokvormig zijn.
| Taxonomie | |
|---|---|
| Andere namen | Heelbeen, heelwortel |
| Species (geslacht) | Symphytum officinale L. |
| Genus (geslacht) | Symphytum L. |
| Familia | Boraginaceae (ruwbladigenfamilie) |
| Clade | Bedektzadigen |
| Clade | 'Nieuwe' tweezaadlobbigen |
| Clade | Lamiiden |
| Etymologie | |
|---|---|
| Symphytum | Symphyein (Gr.) - samengroeien - De plant werd gebruikt om botbreuken aan elkaar te laten groeien |
| officinale | geneeskrachtig |
| L. | Carl Linnaeus (1753) |
| Beschrijving | |
|---|---|
| Voorkomen | Inheems. Algemeen voorkomend in de meeste delen van Europa in graslanden en ruigten. |
| Hoogte | 30-100 cm |
| Wortel | penwortel, van buiten zwart, van binnen wit. Wordt gebruikt in de fytotherapie. |
| Stengel | rond, hol, vertakt |
| Bladeren | lancetvormig, ruwbehaard. Wortelblad tot 25 cm groot. Hogere bladeren zijn gevleugeld langs de stengel. Aan onderzijde geaderd. |
| Bloemen | Klokvormig. 2-4 cm groot. Kelkbladen spits. Wit, roze of paars. Dicht opeen in hangende trossen gegroepeerd. |
| Bloeitijd | April - augustus |
| Oogsttijd | Bladeren plukken zolang ze gezonde indruk maken. Handschoenen dragen. |
zaad 
blad 
bloem
| Verdere botanische info | |
|---|---|
| Meerjarig, winterhard | |
| Geslachtsverdeling | Tweeslachtig |
| Bestuiving | Bijen, hommels e.d. |
| Stamper | Steekt buiten de bloem uit |
| Vrucht | Splitvrucht, juli tot september; gladde, glanzendbruine nootjes. |
| Inhoudsstoffen | |
|---|---|
| Allantoïne | Extern gebruik, bij kneuzingen, sneeën en brandwonden. Tot 4,7% |
| Mucilage | Slijmstof, verzacht geïrriteerd weefsel. Tot 29% |
| Triterpenoïde | |
| Fenolzuur | Rozemarijnzuur. Ontstekingswerend |
| Asparagine | Bloedstelpend |
| Tannines | Samentrekkend |
| Pyrrolizidine alkaloïden* | PAS OP! Schadelijk als mensen ze in te grote hoeveelheden binnenkrijgen. PA’s hebben kankerverwekkende eigenschappen en kunnen de lever ernstig beschadigen. Zie waarschuwing onderaan! |
| Gebruik | |
|---|---|
| Verkoelend | |
| Blauwe plekken, verstuiking, fracturen, gebroken botten | Kompres met papje van fijngesneden smeerwortel, meel en water. |
| Snij- en brandwonden | Zalf |
Contra-indicaties
Pyrrolizidine alkaloïde (PA)*
Onderzoek heeft uitgewezen dat bepaalde PA’s zeer giftig kunnen zijn voor o.m. de lever. Vooral in de verse plant komen deze PA’s voor. In de gedroogde plant kunnen ze afwezig zijn, maar dit is geen garantie. Om die reden wordt het inwendige gebruik van smeerwortel ten zeerste afgeraden!
Door de astringente (samentrekkende) eigenschappen van de smeerwortel, wordt het afgeraden om de plant te gebruiken op open wonden, omdat dan de opperhuid zich als eerste kan sluiten in plaats van de dieperliggende wond.
Bronnen:
1. Encyclopedia of Herbal Medicine, Andrew Checallier; isbn 978-0-2412-2944-6
2. Botanisch handboek Medicinale planten, KEW; isbn 978-9-0501-1663-3
3. Botany in a Day, Thomas J. Elpel; isbn 978-1-8927-8435-3
4. The Herbal Apothecary, JJ Pursell; isbn 978-1-60469-567-0
5. Flora van Nederland
6. Wikipedia
7. Ecopedia
8. RIVM
9. NCBI