Momenteel zitten we alweer in een tweede lockdown. Een woord dat we vóór maart 2020 niet eens kenden, is er nu een dat we dagelijks om ons heen horen. En niet voor niets: het SARS-Cov2-virus beheerst ons hele leven.
Welke mening je ook toegedaan bent over corona, het blijft een feit dat je weerstand -je inline verdedigingsmechanisme tegen ziekteverwekkers- zeker in de wintermaanden wel een boost kan gebruiken. Uiteraard is gezonde voeding (liefst bio) daarbij van groot belang. Vitaminen en mineralen in verse groente en fruit (2 kiwi’s per dag schijnen al wonderen te doen voor pubers, maar dat terzijde) zijn nodig voor het optimaal functioneren van je afweersysteem. Denk hierbij aan vitamine C, vitamine D en zink: deze zijn essentieel voor een goede afweer. Maar ook Omega 3-vetzuren, probiotica en bepaalde kruiden dragen hier hun steentje aan bij. Toch zijn er groepen die extra aandacht aan hun immuunsysteem zouden moeten schenken.
Ouderen en weerstand
Helaas werkt niet bij iedereen het afweersysteem zoals het zou moeten doen. Bij oudere mensen bijvoorbeeld raakt het beenmerg steeds verder uitgeput, waardoor het minder witte bloedcellen (lymfocyten) levert. Deze cellen zorgen er normaal gesproken voor dat virussen en bacteriën die ziek maken, worden opgeruimd.
Daarnaast speelt de thymus, bekender als de zwezerik, ook een grote rol in ons immuunsysteem. Een belangrijk deel van de lymfocyten, de zogenaamde T-lymfocyten (T van Thymus) worden er “rijp”. De thymus speelt daarnaast ook een belangrijke rol bij de aanmaak van geheugencellen die onthouden hoe de afweerstoffen tegen doorgemaakte ziekten moeten worden aangemaakt. Helaas krimpt dit orgaan naarmate we ouder worden en doet het steeds minder goed zijn werk. Het gaat trager en minder effectief werken.
Samenvatting
Je afweersysteem kan zeker in de winter, wel een opkikker gebruiken. Als je ouder wordt, gaat je afweersysteem steeds minder goed werken door beenmerg dat uitgeput raakt en minder lymfocyten maakt. Dat geldt ook voor de thymus, die krimpt en minder T-lymfocyten kan leveren.
Overgewicht en weerstand
Ook bij mensen met overgewicht is vaak sprake van een verminderde werking van het afweersysteem. Dat heeft onder meer te maken met de overproductie van leptine. Leptine wordt wel het verzadigingshormoon genoemd. Het wordt gemaakt in je buikvet en het laat je hersenen weten dat je kunt stoppen met eten als je vol zit. Bij mensen met overgewicht is dit mechanisme ontregeld. Ze kunnen leptine-resistent zijn geworden. Dit komt doordat je leptineproductie te hard stijgt als je te veel hebt gegeten en te veel vet hebt aangemaakt. Je brein wordt hierdoor steeds minder gevoelig voor de signalen die de leptine afgeven. Je raakt dus eigenlijk nooit meer echt verzadigd na de maaltijd. Dit kun je ook wel vergelijken met de verminderde gevoeligheid voor de werking van bijvoorbeeld koffie en alcohol.
Wat dat te maken heeft met je weerstand? Wel, mensen met overgewicht hebben een hoger leptinegehalte in hun bloed wat ontstekingsbevorderend is. Daarnaast hebben ze een lager adiponectine-gehalte in hun bloed. Dat laatste stofje is een ontstekingsremmend hormoon. Omdat vetweefsel nog andere ontstekingsbevorderende stoffen aanmaakt, is het duidelijk dat de balans “ontstekingsbevorderend vs. ontstekingsremmend” ernstig ontregeld is. Die disbalans zorgt voor chronische ontstekingsverschijnselen. Als deze personen vervolgens besmet raken met bijvoorbeeld het coronavirus, dan komt daar een ontstekingsreactie in de longen bovenop.
Samenvatting
Ook mensen met overgewicht kunnen een minder goed werkend immuunsysteem hebben door een overproductie van leptine en een lager adiponectine-gehalte in hun bloed. Dit zorgt voor ontstekingsverschijnselen, waardoor virae een grotere kans van slagen hebben.
Stress en weerstand
Alle wetenschappers zijn het er ondertussen wel over eens dat chronische stress slecht is voor het immuunsysteem. Dit komt door het stresshormoon cortisol. Als je langdurig onder stress staat, blijft ook het cortisolgehalte te hoog. Als dat langdurig hoog blijft, wordt het immuunsysteem onderdrukt. Het gevolg daarvan is dat je minder snel kunt genezen van een wond, je minder goed reageert op een vaccin en zieker wordt van een virus.
Samenvatting
Chronische stress kan zorgen voor een verminderde immuniteit als gevolg van een langdurige verhoging van het hormoon cortisol. Hierdoor kun je zieker worden van een virus.
En voeding?
“Ook daar moet nog meer onderzoek naar gedaan worden, maar zeker is dat vezelrijke voeding gezond is voor het microbioom in de darmen. Die darmbacteriën spelen voor je immuunsysteem ook een heel belangrijke rol”, volgens Daniel Davis, hoogleraar immunologie aan de universiteit van Manchester.
Vezels dus. En dan draait het om plantaardige voedingsvezels uit voornamelijk groenten, fruit en peulvruchten. Deze ondersteunen de darmflora en zorgen ervoor dat deze gezond wordt of blijft. Vezels uit plantaardige bronnen bevatten veel nutriënten in de vorm van vitamines en mineralen. Maar ze werken tevens als prebiotica. Ze worden in de dikke darm afgebroken door bacteriën en dienen vervolgens als voedsel voor de darmcellen en voor ‘goede’ bacteriën in de darm. Deze bacteriën en darmcellen ondersteunen het immuunsysteem en zorgen ervoor dat ziekteverwekkers minder kans van slagen hebben.
En hoe zit het dan met vezels uit granen? Helpen die ook mee aan een goede weerstand? De vezels uit volkoren granen (en bonen, wortelen, kool en zemelen) worden niet afgebroken en zorgen er in hun geheel voor dat vocht wordt opgenomen. Hierdoor wordt je ontlasting stevig en kan vervolgens soepeltjes je lichaam verlaten. Ook niet verkeerd dus. Goedwerkende darmen dragen altijd bij aan een betere weerstand. Helaas bevatten granen veel minder vitamines en mineralen dan groenten en fruit en ook antinutriënten zoals fytaten, tannines enzovoort. Dat zijn gezondheidsondermijnende nutriënten (daarover in een later artikel meer).
Samenvatting
Vezelrijke voeding is gezond voor het microbioom in de darmen die een grote rol spelen voor je immuunsysteem. Deze vezels komen voornamelijk uit plantaardige voeding zoals groente, fruit en peulvruchten. Ze bevatten veel nutriënten, zoals vitaminen en mineralen. Vezels uit o.m. granen nemen vocht op en zijn belangrijk voor de ontlasting, die daardoor makkelijk het lichaam kan verlaten. Helaas bevatten ze ook antinutriënten.
Supplementen
Helaas denken mensen nog steeds dat je niet per se gezond hoeft te eten, omdat er supplementen zijn. Supplementen zijn inderdaad hulpmiddelen om je weerstand een boost te kunnen geven op momenten dat extra inname noodzakelijk is. Dit kan nooit in de plaats komen van een gezonde maaltijd. Verantwoord eten is dus gewoon de basis voor een goede weerstand.
In boven beschreven gevallen is echter extra suppletie echter aan te bevelen. Deze supplementen met bijbehorende doseringen kun je vinden in de brochure ‘Weerstand’ van Stichting OrthoKennis.
Voor anderen volstaat de basissuppletie* zoals hieronder in schema staat.
| Multivitamine | Volgens verpakking (vit. B6 tussen 10 mcg en max 25 mcg) |
| Vitamine C | 1000 mcg p/d (aanvullend op de dosering uit een multi) |
| Vitamine D3 | 25-50 ug/mcg (1000-2000 IE) per dag (inclusief de dosering uit je multi) |
| Vitamine K2 | 90-180 mcg (incl. de dosering uit je multi) |
| Omega 3 | 1000-2000 mg EPA/DHA |
*Basissuppletie niet geschikt voor kinderen, zwangere en zogende vrouwen;
Raadpleeg in geval van twijfel een orthomoleculair therapeut;
Stel je behandelend arts op de hoogte van suppletie: interactie met medicatie kan ontstaan.
Woordenlijst:
| Adiponectione | Hormoon dat wordt geproduceerd in vetweefsel en betrokken is bij de suikerstofwisseling. Het heeft een ontstekingsremmende werking |
| Antinutriënten | Niet-essentiële voedingsstoffen |
| Cortisol | Een hormoon dat wordt gemaakt in de bijnierschors uit cholesterol |
| Leptine | Een hormoon dat van nature in het lichaam aanwezig is en een rol speelt bij de regulatie van verzadiging |
| Lymfocyten | Een type witte bloedcel dat in het rode beenmerg wordt gevormd |
| Microbioom | Een hardwerkende bacteriebevolking, die de gezondheid van de darmen moet beschermen |
| Nutriënten | Essentiële voedingsstoffen |
| Prebiotica | Oplosbare voedingsvezels die als voeding dienen voor je darmcellen en de goede bacteriën in je darmen |
| Thymus | Zwezerik, een orgaantje dat achter het borstbeen ligt |
Bronnen:
– Alles over vitaminen, mineralen en voedingssupplementen, Dr. Gert. E. Schuitemaker, isbn 9789076161150
– Orthomoleculaire therapie in de praktijk, Elly Korzelius, isbn 9789492261373
– Weerstand, brochure geschikt voor consumenten, Stichting OrthoKennis
– https://www.darmgezondheid.nl/voeding-en-leefstijl/voedingsvezels/